محمد مهريار
46
فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )
خود آتشگاه گفتيم ، اين ديه بر « آتشگاه » جنب آن وقف بوده است و امثال اينگونه روابط . ناگفته نماند كه كلمهء « آذر » يا « آدر » در نام بسيارى از ديهها آمده است ، بهطورى كه از اين پس خواهيم ديد . قابل ذكر است كه در ناحيهء كرج از مضافات تهران ، ديهى به نام آدران وجود دارد كه درست با نام اين ديه مطابق است . آدگان ( عادگان ) deg n اين ديه بزرگ در دهستان چادگان از شهرستان فريدن قرار دارد . متأسفانه نام آن را با « عين » عربى رواج دادهاند و همه چنين مىنويسند در حالىكه واژهء صحيح فارسى است و مطلقا صورت عادگان در آن غلط و ناپسند است . آدگان ديه بزرگى است و در سال 1345 جمعيت آن 1064 نفر بوده است . « 1 » ناحيهء فريدن از نقاط بسيار حاصلخيز و كهن ايران است . در دامدارى و حاصلخيزى شهره بود ، ولى ديو كمآبى و خشكسالى پيش آمده و چشمهسارها و قنات آن را خشكانده است . براى اينكه نشانى از حاصلخيزى اين ناحيه بهدست داده باشم ، مىگويم كه يكى از مالكين بزرگ اين ديه براى خود من نقل كرد كه در سال 1324 از يك حبّه ديمكارى آن هزارمن شاه معادل 6000 كيلو جو عايد شده است ، ( سهم مالك فقط 5 / 1 است ) و بنابراين در تمام ديه بجز آنچه از آب قنات و چشمه سيراب شده بايد هفتاد و دو هزارمن جو عايد مالك شده باشد كه خود رقم بسيار سنگينى است . آدگان بزرگ است و حاصلخيز ، پرآب و باز همان مالك مرا گفت كه ديه را قناتى بزرگ بود و همچنان چشمهاى كه اينك خشك شده و آب چشمه بسيار كم شده و براى شرب اهالى و زراعت ، مردم به چاه عميق تكيه كردهاند كه بايد شصت تا هفتاد متر موتور پمپ گذاشت . « 2 » تا سال 1324 اين ديه ارمنىنشين بوده است و اتفاقا ميان ارمنيان و ساكنان محل روابط بسيار نيكويى برقرار بود تا در اين سال به تشويق روسها ، ارمنيان از ايران به ارمنستان گريختند و اوضاع اقتصادى ناپسندى براى محل پيش آمد و چون دربارهء خصوصيات اجتماعى و اقتصادى و جغرافيايى اين محل ، ذيل نامواژهء فريدن توضيحات
--> ( 1 ) - ن . ك . به : نشريهء 289 م . آ . ا . ص 62 . ( 2 ) - براى خصوصيات جغرافيايى و اجتماعى آن ر . ك . به : نامواژهء فريدن و مضافات آن .